Pendahuluan

Pejabat Daerah Kunak, yang dahulunya dikenali sebagai Pejabat Daerah Kecil, mula beroperasi pada Januari, 1965. Pembinaan bangunan pejabat ini siap dibina dalam pertengahan tahun 1964. Pada awal operasinya, pejabat ini diketuai seorang Ketua Kerani. Hanya pada Januari 1965 barulah seorang pegawai dari daerah Lahad Datu dihantar untuk mentadbirnya. Pada ketika itu, Penolong Pegawai Daerah dibantu oleh seramai empat orang kakitangan terdiri daripada seorang Ketua Kerani, seorang Kerani Am, seorang Peon dan seorang pemandu. Pejabat ini diletak di bawah pentadbiran Daerah Lahad Datu. Penolong Pegawai Daerah yang pertama bertugas selaku Ketua Pejabat di pejabat ini ialah Encik Thomas Koroh. Beliau bertugas dari Jan 1965 hingga November 1966. Pegawai-pegawai lain yang pernah bertugas di Pejabat Daerah Kecil, Kunak sebagai Penolong Pegawai Daerah adalah seperti berikut;-

• Encik Sanin Haji Pandin - Februari 1968 hingga November 1968
• Encik Yusof Yahya - November 1968 hingga Jun 1969
• Encik Rahim Musally - Julai 1969 hingga Januari 1970
• Encik Sapari Haji Amir - Januari 1970 (maaf tiada catatan yang jelas)
• Encik Sari Bin Suhut - 1970 hingga 1971 (maaf tiada catatan yang jelas)
• Encik Adenan Haji Yusuf - 1971 hingga Disember 1974
• Encik Uda Bin Sulai - Januari 1975 hingga September 1975
• Encik Musa Haji Nasir - September 1975 hingga November 1979
• Encik Arah Haji Mohammad Dara - Disember 1979 hingga Februari 1980
• Haji Habib Yussof Bin Habib Jaafar - Mac 1980 hingga Julai 1981

Pejabat Daerah Kecil, Kunak dinaik taraf sebagai Pejabat Daerah pada 01 Julai 1981. Encik Salleh Bin Ajak merupakan orang yang pertama menyandang jawatan sebagai Pegawai Daerah Kunak. Pada 05 Oktober, 1983, bangunan pejabat ini diubahsuai untuk memenuhi keperluan sesuai dengan pertambahan anggota dan peralatan. 

Senarai Pegawai-Pegawai Daerah;-

• Encik Salleh Bin Ajak - Ogos 1981 hingga September 1982
• Encik Mohammad Bin Zenin - September 1982 hingga Disember 1983
• Encik Louis Rampas - Januari 1984 hingga Januari 1987
• Encik Mohammad Yaacub Bin Abdul Hamid - Januari 1987 hingga November 1988
• Encik Suhaili Bin Riman - November 1988 hingga Januari 1993
• Encik Lnus Dani - Januari 1993 hingga Jun 1994
• Encik Elmin Bin Haji Kassim - Jun 1994 hingga Januari 1996
• Encik Ahmad Bin Samsuri - Januari 1996 hingga Januari 1998
• Encik Wong Foo Tin - Januari 1998 hingga 10 Februari 2003
• Encik Kamlun Bin Haji Pasal - 11 Februari 2003 sehingga sekarang

• Encik Abdul Samad Bin Salleh - Oktober 1981 hingga  April 1988
• Haji Alimardan Bin Mohd. Tahir - April 1988 hingga November 1991
• Encik Edwin Bolingin - November 1998 hingga September 1998
• Encik Bahri Haji Yunus - September 1998 hingga sekarang

Pentadbiran Pejabat Daerah Kunak dinaiktarap dengan pertambahan satu lagi jawatan Penolong Pegawai Daerah (Luar Bandar/Pemangunan) pada Julai 1985. Dengan pertambahan ini, Pegawai Daerah Kunak dibantu oleh dua orang Penolong Pegawai Daerah. Penolong Pegawai Daerah (Pentadbiran) diletak di Bahagian Pentadbiran manakala Penolong Pegawai Daerah (Luar Bandar/Pembangunan) diletak di Bahagian Pembangunan. 

Senarai Penolong-Penolong Pegawai Daerah (Pembangunan);-

• Encik Awang Bin Selamat - Julai 1985 hingga Disember 1991
• Encik Abdullah Bin Sukimin - Januari 1992 hingga November 1993
• Encik Yusof Bin Haji Osman - November 1993 hingga Oktober 1995
• Encik Mohd. Salim Bin Gabot - Oktober 1995 hingga April 2002
• Encik Hussin Bin Ibrahim - 01 Mei 2002 hingga sekarang

Pejabat Daerah atau Pentadbiran Daerah pada hari ini masih merangkumi fungsi-fungsi asas yang dilaksanakan di bawah pentadbiran British seperti;-

• Pentadbiran Tanah;
• Pentadbiran Kerajaan Tempatan;
• Pendaftaran Kelahiran & Kematian dan Perkahwinan;
• Pemungutan Hasil;
• Perlesenan - perdagangan, minuman keras dan senjatapi;
• Kepimpinan Tempatan;
• Pentadbiran Mahkamah Anak Negeri (rayuan); dan
• Pentadbiran Ordinan-ordinan yang berkenaan.

Bagaimanapun, terdapat beberapa perubahan utama dari segi penekanan, objektif dan liputan pentadbiran daerah pada hari ini. Sejajar dengan Dasar Ekonomi Baru (DEB), penekanan ditumpukan kepada pembangunan, manakala objektif dijuruskan kepada peningkatan taraf hidup rakyat (sosio-ekonomi), pembasmian kemiskinan dan penyusunan semula masyarakat untuk mempastikan kekayaan negeri dan sumber-sumber hasil dapat dibahagikan sama rata dan secara adil kepada rakyat. Berdasarkan kepada objektif-objektif dan penekanan baru inilah, maka senarai tanggungjawab Pegawai-pegawai Daerah mengalami perubahan dan pertambahan terutama dari segi pentadbiran pembangunan seperti perlaksanaan projek-projek kecil luar bandar dan penyelarasan aktiviti pembangunan di peringkat daerah. Selain itu, pendekatan pentadbiran  dan kepimpinan di daerah juga mengalami perubahan. Kewujudan pemimpin-pemimpin lain yang mewakili parti-parti politik khususnya parti politik yang memerintah, sedikit sebanyak telah mempengaruhi perubahan pendekatan pentadbiran dan kepimpinan Pegawai Daerah. Kalau sebelum merdeka Pegawai Daerah merupakan satu-satunya pemimpin di daerah, tetapi sekarang sudah berubah. Pegawai Daerah bukan sahaja perlu berunding dengan pemimpin-pemimpin politik, tetapi harus berkerjasama dengan lebih rapat dengan wakil-wakil rakyat di daerah masing-masing. Ini tidak dapat dinafikan kerana pada masa kini ahli-ahli polittik bertanggungjawab menyuarakan aspirasi rakyat sementara Pegawai Daerah merupakan agen pelaksana aspirasi rakyat.

Pemansuhan Pejabat Dan Jawatan Residen:

Selain daripada perubahan-perubahan di atas, struktur pentadbiran dan organisasi Pejabat-pejabat Daerah juga turut berubah. Perubahan ini berlaku apabila pejabat dan jawatan Residen dimansuhkan pada 01 Januari 1979. Dengan pemansuhan ini, Pegawai-pegawai Daerah berhubung dan bertanggungjawab terus kepada Setiausaha Kerajaan Negeri.

Pengwujudan / Pemansuhan Bahagian Pentadbiran Daerah:

Untuk melicinkan lagi pengurusan dan pentadbiran Pejabat-pejabat Daerah, sebuah badan atau bahagian yang dinamakan Bahagian Pentadbairan Daerah di bawah Jabatan Ketua Menteri diwujudkan pada tahun 1980. Bahagian ini menyelaras aktiviti dan peruntukan perbelanjaan pembangunan Pejabat-pejabat Daerah. Bagaimanapun, Bahagian ini dimansuhkan pada 30 Jun 1990 selaras dengan penggredan semula jawatan Pegawai-pegawai Daerah dan bertujuan untuk mengelakkan lapisan dan pertindihan tugas dalam perkhimatan awam. 

Pejabat-pejabat Daerah Di Bawah Kementerian Pembangunan Luar Bandar:

Ekoran daripada pemansuhan Bahagian Pentadbiran Daerah, Pejabat-pejabat Daerah kini diletak di bawah Kementerian Pembangunan Luar Bandar.

Perbezaan Pegawai Daerah sebelum dan selepas tahun 1963 dan masa kini:

• Tambahan fungsi pembangunan;
• Pendekatan terhadap pentadbiran;
• Kemunculan Wakil-wakil Rakyat;
• Peningkatan dari segi tugas dan aktiviti;
• Tambahan fungsi protokol;
• Pemansuhan pejabat dan jawatan Residen; dan
• Penubuhan Agensi-agensi Kerajaan di peringkat daerah.

• Kemerdekaan;
• Penubuhan Parti-parti Politik;
• Perubahan Dasar Kerajaan;
• Kesedaran Politik;
• Perubahan Tampuk Pemerintahan;
• Perubahan Sistem Pentadbiran dari Kolonial kepada Berkementerian;
• Peningkatan Jumlah Penduduk;
• Penbuhan Agensi-agensi baru - Kementerian/Agensi/Badan Berkanun; dan
• Pemodenan Pentadbiran.

Untuk menjadikan PEJABAT DAERAH sebagai sebuah agensi kerajaan yang mampu memberi sumbangan secara maksimum dan total kearah mencapai matlamat dasar pertanian dan pembangunan negara.

Objektif Pejabat Daerah:

Pejabat Daerah adalah dianggap sebagai penyelaras utama (chief coordinator) ke atas semua aktiviti pembangunan di peringkat daerah dan sebagai cawangan tempatan yakni perantara di antara rakyat dengan Urusetia Negeri ( State Secreteriat) dan Kerajaan Persekutuan.

Objektif jangka panjang Pejabat Daerah adalah selaras dengan Dasar Ekonomi Baru (DEB) iaitu membasmi kemiskinan dan menyusun semula masyarakat seperti:-

• Memastikan agar matlamat serta dasar-dasar Kerajaan dapat dilaksanakan dengan sempurna dan berkesan;
• Meningkatkan taraf sosio-ekonomi masyarakat luar bandar;
• Menyediakan kemudahan-kemudahan asas kepada masyarakat setempat; 
• Menyelaras program dan projek pembangunan yang dilaksanakan oleh agensi-agensi Kerajaan di peringkat daerah; dan
• Mewujudkan peluang pekerjaan.

• Sebagai agensi pelaksana program-program pembangunan selaras dengan dasar-dasar pembangunan negara;
• Sebagai perancang utama pembangunan daerah; dan
• Sebagai penghubung/wakil Kerajaan dengan rakyat setempat (peringkat akar umbi)

• Merancang, menyelaras dan melaksanakan projek-projek kecil pembangunan dan kemudahan asas yang dibiayai daripada pelbagai sumber peruntukan seperti;-

• Merancang dan menyelaras projek-projek pembangunan yang dilaksanakan oleh agensi-agensi kerajaan di peringkat daerah;

• Merancang, menyelaras dan melaksanakan program/projek peningkatan taraf dan sosio-ekonomi masyarakat luar bandar selaras dengan Program Pembangunan Rakyat Termiskin (PPRT);

• Merancang, menyelaras dan mengendalikan urusan-urusan Hal Ehwal Tanah selaras dengan peruntukan Ordinan Tanah. Pegawai Daerah dan Penolong Pegawai Daerah (Pentadbiran) bertindak sebagai Penolong Pemungut Hasil Tanah;

• Merancang, menyelaras dan mempastikan agar Pengurusan Majlis Daerah dikendalikan secara teratur dan berkesan. Pegawai Daerah bertindak sebagai Pengerusi Majlis Daerah;

• Merancang, menyelaras dan mempastikan Pengurusan dan Pentadbiran Mahkamah Anak Negeri dikendalikan secara teratur dan berkesan;

• Memberikan perkhidmatan Mahkamah Majistret Kelas Dua kepada masyarakat setempat. Pegawai Daerah dan kedua-dua penolongnya adalah diwartakan sebagai Majistret Kelas Dua;

• Sebagai Pihak  Berkuasa mengeluarkan lesen-lesen perniagaan; dan

• Sebagai Pihak Berkuasa mengutip hasil dan Cukai Setem.

Pegawai Daerah adalah selaku Ketua Jabatan dan Ketua Pentadbir kepada empat bahagian yang terdapat di dalam pentadbiran pejabat ini. Bahagian-bahagian tersebut dikenali sebagai Bahagian Pentadbiran & Kewangan, Bahagian Pembangunan Luar Bandar,Bahagian Mahkamah Anak Negeri, dan Bahagian Tanah. Bahagian-bahagian berkenaan masing-masing ditadbir oleh seorang ketua;-

• Bahagian Pentadbiran Am & Kewangan - Diketua oleh Penolong Pegawai Daerah   (Pentadbiran);
• Bahagian Pentadbiran Pembangunan Luar Bandar - Diketuai oleh Penolong Pegawai Daerah (Pembangunan); dan 
• Bahagian Pentadbiran Mahkamah Anak Negeri - Diketuai oleh Ketua Daerah.
• Bahagian Pentadbiran Tanah - Diketuai oleh Penyelia Tanah.

1. Pentadbiran Am & Kewangan:

• Pemungutan Hasil;
• Perakaunan;
• Pengurusan Pejabat;
• Hal-hal Perjawatan;
• Urusan Protokol;
• Keselamatan;
• Tawaran dan Sebutharga; dan 
• Urusan Setor.

• Pentadbiran Jawatankuasa Kemajuan & Keselamatan Kampung (JKKK);
• Perancangan projek-projek pembangunan;
• Integrasi aktiiiviti-aktiviti pembangunan dan laporan kemajuan projek-projek kecil luar bandar; dan
• Pengawalan dan pemeriksaan kemajuan pelaksanaan projek-projek kecil luar bandar.

Pegawai Daerah dan Penolong Pegawai Daerah (Pentadbiran) bertindak sebagai Penolong Pemungut Hasil Tanah dan urusan pentadbiran tanah di peringkat daerah untuk menguatkuasakan Unang-undang tanah seperti berikut:-

• Undang-undang Tanah Cap.68; dan
• Unang-undang Pengambilan Tanah Cap.69.

Pegawai Daerah bertindak sebagai Pengerusi Majlis Daerah dalam urusan pentadbiran bagi menguatkuasakan Undang-undang seperti berikut:-

• Pelbagai Undang-undang Kecil (By-Laws) Majlis Daerah;
• Standing Orders Majlis Daerah;
• Ordinan Kerajaan Tempatan 1961; dan
• Ordinan Perancangan Bandar & Wilayah Cap. 141.

Pegawai Daerah, Penolong Pegawai Daerah (Pentadbiran) dan Penolong Pegawai Daerah (Pembangunan) dilantik sebagai Ex Officio "Second Class Majsitrate" untuk menjalankan tugas-tugas seperti berikut ;-

• Pembicaraan kes-kes kesalahan minor (minor offences);
• Menandatangani Waran Penjara (Commit to Prison);
• Menandatangani Waran Reman (Remand Warrant);
• Menandatangani waran masuk "Mental Asylum"; dan
• Mengendos atau mengesahkan surat-surat akuan / sumpah dan perjanjian dan sebagainya.

Pegawai Daerah dilantik sebagai Timbalan Pengerusi dan Penolong Pegawai Daerah (Pembangunan) dilantik sebagai Setiausha Jawatankuasa Pentadbiran Luar Bandar Daerah untuk menguruskan pemilihan / perlantikan Ketua Daerah / Ketua Anak Negeri / Pemimpin Masyarakat Cina / Wakil Ketua Anak Negeri dan Ketua Kampung.

7. Mahkamah Anak Negeri;

Pejabat Daerah juga terlibat dalam pentadbiran Mahkamah Anak Negeri. Pegawai Daerah mendengar apil daripada Mahkamah Anak Negeri serta memeriksa semula (review) kes-kes keputusan-keputusan Mahkamah Anak Negeri menurut kehendak "Native Court Ordinance Cap. 86".

8. Perlesenan;

Pejabat Daerah bertindak sebagai pihak berkuasa perlesenan untuk mengeluarkan lesen-lesen seperti berikut:-

• Lesen berniaga (setelah diluluskan oleh Jawatankuasa Perlesenan Daerah);
• Lesen Minuman Keras yang boleh memabukkan (Liqour) (setelah diluluskan oleh Lembaga Perlesanan Eksais) menurut Akta Eksais 1976.

Pegawai Daerah bertindak sebagai Pendaftar Pemilih dan juga sebagai Pegawai Pengurus Pilihanraya apabila pilihanraya diadakan.

10. Fungsi-fungsi Berkanun Yang Lain;

Pegawai Daerah juga terlibat dalam pentadbiran Undang-undang seperti:-

• Maintenance Ordinance 1959;
• Statutory Declaration Ordinanace Cap. 138;
• Road Vehicle Ordinanace;
• Defination Of Native Ordinance Cap.68;
• Administration Of Native and Small Estates Ordinanace Cap.1;
• Auctioneer Ordinanace Cap.9;
• Agricultural Pest Ordinance Cap.4;
• Cattle, Grazing an Pounds Ordinance Cap.31;
• Akta Kawalan Bekalan 1961;
• Burial Ordinanace Cap.19;
• Adoption Ordinance; and
• Law Reform (marriage and Divorce) Act, 1976.

a). Protokol

Pegawai Daerah bertindak sebagai Pegawai Protokol untuk menerima tetamu-tetamu kenamaan (VIP) bagi lawatan-lawatan di daerah.

b). Perayaan dan Majlis-majlis Rasmi

Pegawai Daerah bertanggungjawab untuk mengurus dan mentadbir perayaan dan majlis-majlis rasmi Kerajaan di daerah.

12. Pengerusi/Ketua Pelbagai Agensi dan Badan Sukarela:

Pegawai Daerah dilantik sebagai Pengerusi persatuan dan jawatankuasa-jawatankuasa seperti berikut;-

• Persatuan Mencegah Dadah Malaysia (PEMADAM) di peringkat daerah;
• Jawatankuasa Keselamatan Daerah;
• Jawatankuasa Perayaan Hari Kebangsaan;
• Jawatankuasa Perayaan Pesta Menuai;
• Jawatankuasa Perayaan Maulidur Rasul (bagi Pegawai Daerah beragama Islam);
• Jawatankuasa Kecil Gerakan Membaca; dan
• Jawatankuasa-jawatankuasa 'Adhoc' lain yang ditubuhkan dari masa ke semasa.

1. Bahagian Pentadbiran Am & Kewangan

Bahagian ini bertanggungjawab mengurus;-

• Penyediaan Anggaran Perbelanjaan Tahunan;
• Pemungutan Hasil;
• Perlesenan;
• Perakaunan (memproses baucer-baucer pembayaran pembelian tempatan, tuntutan elaun-elaun perjalanan, elaun Ketua Kampung, gaji kakitangan dan sebagainya);
• Urusan Fail;
• Pengurusan Pejabat (Kebersihan pejabat dan sebagainya);
• Pentadbiran pelbagai Undang-undang;
• Hal-hal Perjawatan;
• Urusan Tawaran dan SEbutharga;
• Perlantikan Ketua Daerah/Ketua Anak Ngeri/Wakil-wakil Ketua Anak Negeri/Ketua Masyarakat Cina dan Ketua Kampung;
• Keselamatan;
• Urusan Kehakiman; dan
• Urusan Pilihanraya.

Bahagian Pembangunan bertanggungjawab untuk mengurus;-

• Perancangan projek-projek pembangunan;
• Integrasi aktiviti-aktiviti pembangunan dan laporan kemajuan projek-projek kecil luar bandar;
• Pengawalan dan pemeriksaan kemajuan pelaksanaan projek-projek kecil luar bandar;
• Pentadbiran JKKK;
• Mengemaskini Data-data dalam Bilik Gerakan; dan
• Mengemaskini PMS on-line.

Bahagian ini diketuai oleh seorang Ketua Daerah yang bertanggungjawab dalam semua urusan Mahkamah Anak Negeri seperti berikut;-

• Tuntutan Waris;
• Perkahwinan;
• Penceraian;
• Pemberian Sijil Anak Negeri;
• Pentadbitan aOrdinan Mahkamah Anak Negeri;
• Pembicaraan kes-kes yang ada kaitan dengan adat resam; dan
• Memproses permohonan mengangkat anak (adoption).

Bahagian ini diketuai oleh seorang Penyelia Tanah. Kakitangan di bahagian ini adalah dibawah kawalan Jabatan Tanah & Ukur. Pegawai Daerah terlibat dalam pentadbiran tanah di peringkat daerah sebagai Penolong Pemungut Hasil Tanah. Tugas-tugas dan tanggungjawab bahagian ini adalah seperti berikut;-

• Memproses Permohonan Tanah;
• Memproses Pengambilan Tanah;
• Memproses Pindahmilik, Penggadaian dan Penyerahan Tanah;
• Membuka Doket serta Memproses "Land Enquiries";
• Memproses Pendaftaran Geran Tanah;
• Memproese Permohonan Tuntut Waris;
• Memprose Permohonan dan Pendaftaran TOL (Lesen Duduk Sementara);
• Memungut Cukai Tanah; dan
• Memproses Penggazetan Tanah Simpanan Kerajaan.

Bangunan Mini Urusetia Daerah Kunak mula di bina pada 07 Disember, 2000. Bangunan ini siap sepenuhnya dalam bulan Julai 2002. Pentadbiran Pejabat Daerah Kunak berpindah ke bangunan ini pada 26 Julai, 2002. Encik Wong Foo Tin adalah Pegawai Daerah Kunak ketika itu.

Pentadbiran Mukim Dan Kampung

Daerah Kunak terbahagi kepada dua mukim iaitu Mukim Pangi dan Mukim Madai. Mukim Pangi mengandungi 18 buah kampung, manakala mukim Madai 11 buah kampung.

Senarai kampung
 

Mukim Pangi	Mukim Madai
Kampung Airport Bt. 10 Kampung Cenderawasih Kampung Getah Kampung Giram Kampung Hampilan Kampung Jaya Baru Kampung Kadazan Kampung Kansuri Kampung Mostyn Kampung Pangi Kampung Pangi Hujung Kampung Pengkalan Kampung Sapang Air Kampung Selamat Kampung Skim Kokos Kampung Sungai Atas Kampung Sungai Langgas Kampung Telaga Tujuh	Kampung Asli Baru Kampung Cina Kampung Dasar Baru Kampung Dasar Lama Kampung Kabog Kampung Kunak Darat Kampung Kunak Jaya Kampung Kunak Tiga Kampung Lormalong Kampung Madai Kampung Ulu Madai

Pentadbiran JKKK dan Ketua Kampung

Jumlah JKKK di kawasan D.U.N. N41 Kunak (kini N51 ekoran persempadanan baru berkuatkuasa pada tahun 2004) adalah sebanyak 74 buah iaitu 36 buah terletak di Daerah Kunak dan 38 buah terletak di daerah Semporna. Jumlah Ketua Kampong bagi Daerah Kunak ialah 18 orang.

Banci Penduduk Dan Perumahan Daerah Kunak Tahun 2000.

Di bawah adalah statistik Banci Penduduk dan Perumahan bagi daerah Kunak mengikut Banci Penduduk & Perumahan Malaysia tahun 2000:-

Tempat Kediaman;
Didiami = 5,372, 
Kosong = 1,029, 
Jumlah = 6,402

Dengan isi rumah berjumlah 5,568.

Penduduk (Hari Banci);
Lelaki         = 13,641 orang, 
Perempuan = 11,273 orang, 
Jumlah       = 24,907 orang.